Persoonlijke ontwikkeling: terug naar de basis, niet harder duwen

Dinsdagavond. Je hebt net een podcast over veerkracht uitgeluisterd, je hebt een app die je stappen telt, een andere die je slaap meet, en een lijstje met drie boeken over persoonlijke ontwikkeling dat al sinds de zomer op je nachtkastje ligt. En toch voel je je vooral moe. Niet van het werk op zich, maar van alles wat je nog zou kunnen verbeteren.

Herkenbaar? Ik hoor het de laatste tijd vaak, van leidinggevenden en van medewerkers. Persoonlijke ontwikkeling is voor veel mensen een extra project geworden, bovenop het werk en het gezin. Iets wat je ook nog goed moet doen. Terwijl het misschien eerder vraagt om minder, en om eenvoudiger.

Wat psychologen dit jaar opnieuw op tafel leggen

Katherine Reynolds Lewis bracht op 15 september 2026 verslag uit in Greater Good Magazine van het jaarlijkse congres van de American Psychological Association: In the Face of Crisis, Psychologists Urge a Return to the Basics. Bijna 8.000 deelnemers uit 60 landen, meer dan 500 sessies. En een opvallend eenvoudige rode draad: terug naar de basis.

Niet een nieuwe methode, geen nieuw framework. Wel: zorg voor je lichaam, zie mensen in het echt, bouw bewust wat ongemak in je dag, en kies zelf wat je aan technologie overlaat.

Psycholoog Ali Mattu vatte samen wat hij bij de mensen die hij begeleidt ziet veranderen:

“Now it’s despair, overwhelm, and meaning.”

Ali Mattu, psycholoog, op het APA-congres 2026

Wanhoop, overweldiging en de zoektocht naar betekenis. Dat zijn geen problemen die je oplost met nog een productiviteitstip. Ze vragen om iets fundamentelers.

Veerkracht is geen welzijn

De zin uit het artikel die mij het langst bijbleef, kwam van Joy D. Calloway, voorzitter van de Black Women’s Health Imperative:

“Perhaps our greatest blind spot is that we’ve confused resilience with wellness.”

Joy D. Calloway, Black Women’s Health Imperative

Veerkracht is het vermogen om terug te veren na een klap. Nuttig, zeker. Maar als het de enige strategie is, train je vooral om steeds meer te verdragen. Welzijn gaat over iets anders: de omstandigheden waarin je kan groeien. En die omstandigheden maak je zelden alleen. Calloway benadrukt dat welzijn gebouwd wordt in families, gemeenschappen en systemen die mensen dragen.

In mijn praktijk zie ik dat verschil elke week. Teams die trots zijn op hoe veerkrachtig ze zijn, zijn vaak teams die al te lang te veel dragen. Ze worden er inderdaad beter in. Tot iemand uitvalt, en dan blijkt dat de veerkracht vooral bij een of twee mensen zat.

De vraag verschuift dan van “hoe word ik sterker?” naar “wat heb ik nodig om hier goed te kunnen zijn, en wie heeft er nog baat bij als dat er komt?” Dat is een vraag die rechtstreeks uit verbindende communicatie komt. Wie weet wat hij nodig heeft, kan het ook vragen, in plaats van het stil te blijven compenseren.

Vier basics voor persoonlijke ontwikkeling

Zorg voor je lichaam

De eerste basis die het congres naar voren schoof, is misschien de minst spectaculaire: zorg voor je lichaam. Slaap, beweging, eten, pauzes. Niets nieuws, en net daarom zo makkelijk over het hoofd gezien.

Wat me opvalt bij mensen die ik begeleid: ze weten dit allemaal. Het probleem is zelden kennis. Het probleem is dat het lichaam het eerste is wat sneuvelt als het druk wordt. De middagpauze wordt een broodje aan het scherm. De wandeling wordt “morgen”. En het lichaam geeft pas signalen als het al te laat is.

Ik schreef eerder over hoe verbindende communicatie begint in je eigen lichaam. Dat geldt ook voor persoonlijke ontwikkeling. Je lichaam vertelt je vaak eerder dan je hoofd dat iets niet klopt: een strakke kaak in een vergadering, een zwaar gevoel op zondagavond, een ademhaling die hoog blijft zitten.

Een kleine oefening die ik vaak meegeef:

• Zet drie keer per dag een herinnering, zonder app, gewoon een wekker.
• Als hij gaat, stel je een vraag: wat merk ik nu in mijn lichaam?
• Schrijf er een woord bij. Niet oplossen, niet analyseren. Alleen opmerken.

Na een week heb je een lijstje van 21 woorden. Meestal zit daar een patroon in dat je nog niet had gezien.

Mensen zien in het echt

De tweede basis: elkaar opzoeken, en dan liefst niet via een scherm. Nikki Iyer, student aan UC Berkeley, zei op het congres:

“Our generation might be the most connected generation, but we’re also the loneliest generation.”

Nikki Iyer, UC Berkeley

Psycholoog Clare M. Mehta ging nog een stap verder. Volgens haar is sociaal isolement slechter voor je gezondheid dan alcohol. Ze pleit voor wat onderzoekers “third spaces” noemen: plekken die niet thuis en niet het werk zijn, waar je mensen ongepland tegenkomt. Een cafe, een park, een sportclub.

Op de werkvloer zie ik hetzelfde mechanisme. Hybride werken heeft veel goeds gebracht, maar het heeft ook de toevallige ontmoeting weggenomen. Het gesprek bij de koffiemachine, de collega die even binnenloopt. In verbinding op de werkvloer schreef ik al dat we elkaar consequent onderschatten: we denken dat een gesprek ongemakkelijker zal zijn dan het is.

In Brugge heb je daar trouwens een voordeel. Alles ligt op wandelafstand. Een vergadering van twee mensen kan ook een wandeling langs de reien zijn. Ik doe het zelf regelmatig met klanten, en het gesprek wordt er bijna altijd eerlijker van. Naast elkaar lopen voelt minder als een confrontatie dan tegenover elkaar zitten.

Een beetje ongemak, bewust gekozen

De derde basis klinkt tegendraads: bouw bewust wat ongemak in je leven. Thomas Curran, die aan de London School of Economics onderzoek doet naar perfectionisme, beschreef hoe we vastlopen:

“We don’t worry about what we are doing; we worry about what we could be doing.”

Thomas Curran, London School of Economics

Dat is volgens mij de kern van waarom persoonlijke ontwikkeling zo vaak vermoeiend wordt. Je bent nooit klaar. Er is altijd een versie van jezelf die meer beweegt, beter slaapt, rustiger reageert, meer leest. Die versie wordt een meetlat, en je valt er elke dag naast.

Curran raadt aan om kleine stukjes ongemak bewust in je dag te “microdoseren”. Denk aan:

1. Een mail versturen die goed genoeg is, zonder hem een derde keer te herlezen.
2. In een vergadering een idee delen dat nog niet af is.
3. Een avond je telefoon in een andere kamer laten liggen.
4. Een collega om hulp vragen bij iets wat je eigenlijk zelf zou kunnen.

Het ongemak is echt. Maar het is klein, en je kiest het zelf. Net daardoor leert je zenuwstelsel dat onaf niet gevaarlijk is. Dat is een andere vorm van persoonlijke ontwikkeling dan de lijstjes met doelen: niet meer bijleren, maar minder afhankelijk worden van perfectie.

Wie hier moeite mee heeft, herkent vaak ook het patroon uit grenzen stellen op het werk. Perfectionisme en moeite met nee zeggen zijn dikwijls twee kanten van dezelfde angst om tekort te schieten.

Kies zelf wat je van technologie houdt

De vierde basis gaat over AI, en ze is concreter dan ik had verwacht. Ali Mattu gaf drie criteria voor wat je beter niet uitbesteedt aan een taalmodel:

• wat je graag doet
• waar je expertise in hebt
• waarvoor je hoge normen hanteert

Die drie criteria lijken sterk op wat zelfdeterminatietheorie al decennia zegt over motivatie. Mensen bloeien op als ze autonomie ervaren, zich competent voelen en verbonden zijn met anderen. In zelfdeterminatie op het werk schreef ik over een meta-analyse met meer dan 93.000 deelnemers die dat bevestigt.

Wat Mattu eigenlijk zegt: pas op dat je niet net de taken wegautomatiseert die je competentie en voldoening voeden. Een tekst die je graag schrijft, laat je beter niet door een model schrijven, ook al gaat het sneller. De tijdswinst weegt zelden op tegen het verlies van dat gevoel van “dit heb ik gemaakt”.

Dat vraagt om een bewuste keuze, en die keuze maak je best op voorhand. Niet op het moment zelf, als de deadline dichtbij is en het verleidelijk wordt.

Wat dit betekent voor jouw persoonlijke ontwikkeling

Als ik de vier basics naast elkaar leg, zie ik vooral een verschuiving in de vraag. Niet: hoe kan ik mezelf verder optimaliseren? Wel: wat heb ik al laten vallen dat me eigenlijk droeg?

Dat is een mildere vraag. En volgens mij ook een eerlijkere. De meeste mensen die ik begeleid, weten niet te weinig. Ze doen te veel en voelen te weinig. Terug naar de basis betekent dan: minder erbij nemen, meer terugnemen.

Probeer deze week eens een ding van de vier. Niet alle vier. Een wandeling met een collega in plaats van een Teams-call. Een mail die goed genoeg is. Een vraag aan je lichaam, drie keer per dag.

En stel jezelf op vrijdag de vraag: wat heeft me deze week gedragen, en hoe kan ik daar volgende week meer ruimte voor maken?

Wil je hier in je team mee aan de slag, zodat welzijn niet alleen een individuele opdracht blijft? Dan kan een training op maat een goed vertrekpunt zijn. Of plan een kennismakingsgesprek, dan kijken we samen wat bij jullie past.