Assertiviteit leren: waarom altijd ja zeggen je meer kost

Donderdagnamiddag, kwart voor vijf. Je collega leunt over je bureau. “Zou jij dat verslag nog willen nalezen? Het moet morgen vroeg weg.” Je hebt zelf nog twee taken open, je had beloofd om op tijd thuis te zijn, en dit is al de derde vraag deze week. Je hoort jezelf zeggen: “Ja hoor, geen probleem.” Wie ooit assertiviteit heeft willen leren, kent dat moment.

Herkenbaar? Ik hoor dit verhaal heel vaak, van medewerkers en van leidinggevenden. Mensen die bij mij aankloppen, vertellen me zelden dat ze niet weten hoe je nee zegt. Ze weten het wel. Het lukt alleen niet op het moment zelf. Het ja is eruit voor ze er erg in hebben.

Wat onderzoek zegt over altijd ja zeggen

Psycholoog Loren Soeiro, die in New York mensen begeleidt rond relaties en werk, schreef in april 2026 een helder stuk in Psychology Today: 5 Reasons Why People-Pleasing Hurts More Than It Helps. Hij bundelt daarin decennia sociaalpsychologisch onderzoek over wat er gebeurt als je het iedereen naar de zin probeert te maken.

Zijn vertrekpunt is eerlijk. Behulpzaam zijn klinkt niet slecht. Wie oog heeft voor wat anderen nodig hebben, is meestal een fijne collega. Het probleem zit volgens hem ergens anders: in het waarom achter het ja.

“Being generous with others out of a fear of consequences turns out to be very different from doing so out of love or benevolence.”

Loren Soeiro, psycholoog, Psychology Today

Dat onderscheid vind ik de kern van het hele stuk. En het is ook de kern van wat ik zie als ik mensen begeleid die assertiviteit willen leren. Het gaat niet over minder geven. Het gaat over geven vanuit een andere plek.

Vier kosten van een ja dat geen echt ja is

Soeiro somt een reeks gevolgen op. Ik vat de vier samen die ik het vaakst terugzie op de werkvloer.

Het voelt onecht aan, ook voor de ander

Psycholoog Emily Impett en haar collega’s onderzochten in 2012 koppels waarin een partner zijn gevoelens inslikte om de ander te plezieren. Het welzijn daalde, niet alleen bij wie zich wegcijferde, maar bij allebei. De ander voelde namelijk dat er iets niet klopte. Die schade aan de relatie bleef soms weken hangen.

Dat onderzoek ging over koppels, maar ik zie hetzelfde in teams. Een collega die “ja hoor” zegt met een strak gezicht, communiceert eigenlijk twee boodschappen tegelijk. En de meeste mensen pikken de tweede op.

Het bouwt wrok op

In een vervolgstudie uit 2013 keek Impett naar de redenen waarom mensen iets opofferen. Wie dat deed om conflict te vermijden of om de ander niet teleur te stellen, merkte dat de relatie er op termijn niet beter van werd. Soeiro beschrijft het mechanisme heel herkenbaar:

“Sometimes saying yes ten times in a row can feel like kindness, but the eleventh time it may feel like you’re starting to want something in return for your sacrifices.”

Loren Soeiro, Psychology Today

Dat elfde ja ken ik goed. Het is het moment waarop iemand in een teamgesprek ineens fel uit de hoek komt over iets kleins. Voor de anderen lijkt dat uit het niets te komen. Voor die persoon zelf is het de optelsom van tien keer slikken.

Het weegt op je gezondheid

Psychologe Dana Jack onderzocht wat ze “self-silencing” noemde: structureel je eigen behoeften wegduwen om een relatie goed te houden. Dat bleek samen te hangen met depressieve klachten. Een recentere Chinese studie (Kuang en collega’s, 2025) vond een blijvend verband tussen een sterke neiging om anderen te plezieren en een lager mentaal welzijn.

Dat zijn verbanden, geen bewijs dat het een het ander veroorzaakt. Maar het patroon is consistent genoeg om ernstig te nemen.

Het maakt je kwetsbaar op het werk

Een paper van Georgescu en Bodislav uit 2025 kijkt specifiek naar de werkvloer. Wie moeilijk nee zegt, wordt een makkelijk doelwit voor collega’s die vooral aan zichzelf denken. Soeiro vult aan: wie altijd meegaat, neemt sneller extra werk aan, durft minder in te gaan tegen gedrag dat niet klopt, en komt minder voor zichzelf op. Soms staat iemand anders met de pluimen van jouw werk.

Soeiro is hier genuanceerd. Een extra project aannemen kan je ook op het radar zetten voor een promotie. Het punt is niet dat je nooit ja zegt. Het punt is dat je weet waarom je het doet.

Assertiviteit leren door de lens van verbindende communicatie

In de verbindende communicatie kijken we naar gedrag als een poging om behoeften te vervullen. Dat geldt ook voor altijd ja zeggen. Wie het iedereen naar de zin probeert te maken, zorgt voor echte en waardevolle dingen: harmonie, erbij horen, gewaardeerd worden, veiligheid in de groep.

Dat zijn geen zwakke behoeften. Het zijn menselijke behoeften. Het probleem is de strategie. Je betaalt voor die harmonie met andere behoeften die net zo belangrijk zijn: rust, eerlijkheid, autonomie, zelfrespect.

Marshall Rosenberg, de grondlegger van de geweldloze communicatie, zei ongeveer dat je pas geeft als je het met plezier kan doen. Niet uit schuld, niet uit plicht, niet uit angst voor wat er anders gebeurt. Dat klinkt misschien soft, maar het is eigenlijk een vrij strenge maatstaf. Probeer hem een week toe te passen op je agenda en kijk wat er overblijft.

Een nee is ook een ja

Een van de zinnen die ik het vaakst gebruik in begeleidingen: achter elk nee zit een ja. Als je nee zegt tegen dat verslag om kwart voor vijf, zeg je ja tegen je belofte thuis. Ja tegen je eigen taken die anders blijven liggen. Ja tegen een collega die morgen een uitgeruste versie van jou krijgt.

Dat verandert hoe een nee voelt. Het is geen afwijzing meer van de ander. Het is informatie over wat jij op dit moment belangrijk vindt.

Ik schreef hier eerder over in nee zeggen zonder schuldgevoel. En in grenzen stellen op het werk zonder je af te sluiten ging ik in op het risico aan de andere kant: dat een grens een muur wordt. Assertiviteit zit daar precies tussenin. Je blijft in contact, en je bent eerlijk over wat je kan geven.

Soeiro zegt het mooi:

“The opposite of people-pleasing isn’t being selfish; it’s just being more genuine.”

Loren Soeiro, Psychology Today

Waarom assertiviteit leren zo moeilijk voelt

Als het allemaal zo logisch is, waarom lukt het dan niet? Ik zie in mijn praktijk drie redenen terugkomen.

Het ja is een reflex, geen keuze. Veel mensen hebben al jong geleerd dat lief zijn betekent dat je meegaat. Dat patroon draait automatisch. Op het moment dat de vraag komt, is er geen ruimte om na te denken.

Het nee voelt als een risico voor de relatie. Wie gewend is om aardig gevonden te worden door ja te zeggen, voelt een nee als een gok. Wat als de ander teleurgesteld is? Wat als ik minder gewaardeerd word?

De omgeving beloont het ja. In veel teams is de persoon die altijd inspringt ook de persoon die gelauwerd wordt. Tot die uitvalt. Dan is iedereen verrast.

Dat laatste punt is belangrijk. Assertiviteit leren is niet alleen een individuele opdracht. Een team waarin een nee niet veilig voelt, maakt het voor iedereen moeilijker. Daarom werk ik er in Brugge en West-Vlaanderen ook vaak aan met hele teams, niet alleen met individuen.

Assertiviteit leren in vier kleine stappen

Je hoeft niet morgen tegen alles nee te zeggen. Begin kleiner. Dit zijn de stappen die ik zie werken bij mensen die ik begeleid.

1. Koop tijd. De belangrijkste vaardigheid is de pauze. “Ik kijk even in mijn planning en laat het je binnen het uur weten.” Zo geef je jezelf de kans om te kiezen in plaats van te reageren.

2. Check je motief. Stel jezelf in die pauze een vraag: zou ik dit doen als niemand het zou merken als ik nee zei? Als het antwoord ja is, is je ja waarschijnlijk oprecht. Als het antwoord nee is, zit er angst achter.

3. Benoem wat je wel kan. Een nee landt zachter met een eerlijke reden en een alternatief. “Vandaag lukt het niet meer, ik heb mijn kinderen beloofd dat ik op tijd thuis ben. Morgen om negen uur kan ik er een half uur naar kijken. Is dat nog op tijd?”

4. Verdraag het ongemak. De eerste keren voelt het raar. Je lichaam reageert alsof je iets gevaarlijks deed. Dat gevoel zakt meestal sneller dan je verwacht, vooral als je merkt dat de relatie het overleeft.

Wat ik vaak hoor na een paar weken oefenen: collega’s reageren beter dan verwacht. Niet altijd, maar vaak. Ze weten nu dat als jij ja zegt, je het ook meent. Dat maakt je ja meer waard.

Een vraag om mee te nemen

Assertiviteit leren is geen trucje. Het is een manier om eerlijker te zijn, tegenover jezelf en tegenover de mensen met wie je samenwerkt. Dat vraagt oefening, en het vraagt mildheid voor de momenten waarop het ja er toch weer uitglipt.

Probeer deze week een ding. Bij de volgende vraag die je krijgt, zeg je niet meteen ja of nee. Je zegt: “Ik laat het je zo weten.” En in die paar minuten stel je jezelf de vraag: geef ik dit omdat ik het wil, of omdat ik bang ben voor wat er anders gebeurt?

Wil je hier dieper op ingaan, alleen of met je team? Dan kan een training op maat een goed vertrekpunt zijn. Of plan een kennismakingsgesprek, dan kijken we samen wat bij jou of jullie past.