Verbindende communicatie begint in je eigen lichaam

Maandagochtend, negen uur. Je hebt een gesprek ingepland met een collega waarvan je al weet dat het moeilijk wordt. Je zit aan je bureau, je leest nog eens de mails die je kwaad maakten, en je voelt iets in je borstkas samentrekken. Je adem wordt oppervlakkig. En je hebt jezelf nog niet een woord horen zeggen.

Herkenbaar? Wat er in die paar minuten in je lichaam gebeurt, bepaalt voor een groot stuk hoe het gesprek gaat lopen. Niet de argumenten die je klaar hebt liggen, niet de techniek die je geleerd hebt, ook niet de mooie zinnen die je kent uit verbindende communicatie of assertiviteitstraining. Wel de toestand waarin je de kamer binnenstapt.

Verbindende communicatie begint niet bij je woorden

In mijn praktijk merk ik dat mensen verbindende communicatie vaak als eerste zien als een manier om iets te zeggen. Een zin die start met “Ik voel …”, een checklist met gevoelens en behoeften. En dat hoort erbij. Maar wie alleen de taal leert, loopt in lastige gesprekken tegen een muur.

De reden is simpel. Op het moment dat je spanning voelt, neemt je lichaam de leiding over. Je hartslag stijgt, je aandacht vernauwt, je gaat in fight, flight, freeze of fawn. Elke zin die je dan uitspreekt, hoe netjes ook geformuleerd, voelt de ander aan als druk. Niet als uitnodiging tot verbinding.

Een recent interview in Greater Good Magazine met Jazmin Pichardo en Beth Douthirt-Cohen raakt deze kern. Ze begeleiden groepen door conflicten heen die vaak gaan over identiteit, macht en pijnlijke verschillen. En hun vertrekpunt is niet de taal, maar het lichaam.

“You can be centered and grounded and full of rage and still in dialogue.”

Dat is een zin om even bij stil te staan. Gecentreerd en vol woede. Tegelijk. In dialoog blijven, niet omdat je rustig bent, maar omdat je jezelf kent.

De vraag onder elk lastig gesprek: kies je voor relatie?

Pichardo en Douthirt-Cohen stellen elke keer opnieuw dezelfde vraag, ook aan zichzelf: How do I choose relationship? Hoe kies ik voor relatie?

Die vraag hoor je niet vaak terug in trainingen over assertiviteit of conflictvaardigheid. Daar gaat het over grenzen, over duidelijk zijn, over voor jezelf opkomen. Allemaal belangrijk. Maar de vraag “kies ik voor relatie” zet de hele opdracht in een ander licht.

Wat ik zie bij leidinggevenden die deze vraag meenemen in een gesprek: ze worden niet zachter. Ze worden juist helderder. Omdat ze niet meer hoeven te winnen. Omdat hun lijf niet meer schreeuwt dat de ander een bedreiging is. Ze blijven staan voor hun standpunt, en ze blijven staan naast de ander. Dat is verbindende communicatie in de praktijk.

De valkuil is dat we denken dat kiezen voor relatie betekent dat je inlevert. Dat je de lieve vrede bewaart. In mijn ervaring is het tegenovergestelde waar. Juist wie voor relatie kiest, durft het lastige te benoemen. Omdat de basis veilig genoeg is om het gesprek niet te breken.

Wat je lijf doet voor je iets zegt

Voor je een moeilijk gesprek ingaat, is er een klein venster. Soms tien seconden, soms een paar minuten. In dat venster is het verschil te maken.

Een paar signalen die veel mensen herkennen:

• Schouders die omhoog kruipen richting oren
• Een kaak die onopvallend op slot gaat
• Kort en hoog ademen, ergens boven in de borst
• Een knoop in de maag
• Handen die zich ballen of net heel slap worden
• Het gevoel dat je niet helemaal in je stoel zit, maar ergens boven je lichaam zweeft

Dit zijn geen problemen. Dit is je zenuwstelsel dat je beschermt. Het probleem ontstaat pas als je dit niet opmerkt en vanuit deze toestand begint te communiceren. Dan komt er uit je mond wat je zenuwstelsel nodig vindt, niet wat jij eigenlijk wilt zeggen.

Empathisch luisteren, ook naar jezelf, begint hier. Niet bij de woorden van de ander, maar bij de informatie die je eigen lichaam aanlevert. Ik schreef eerder over empathisch luisteren op het werk, en de stap die daaraan vooraf gaat, is jezelf horen.

Een korte illustratie uit de praktijk. Een teamleider die ik begeleidde, had een maandelijks gesprek met zijn manager dat hij letterlijk met maagpijn aanging. Hij ging eerst met de inhoud aan de slag: een lijstje met argumenten, een verhaal met feiten. Dat werkte niet. Het gesprek liep elke keer vast op hetzelfde punt.

Toen hebben we iets anders geprobeerd. Tien minuten voor het gesprek ging hij even wandelen, één blokje rond. Hij voelde zijn voeten, zijn adem werd rustiger. Hij maakte geen nieuwe argumenten. Hij kwam gewoon thuis in zijn eigen lichaam. Dat gesprek ging voor het eerst ergens heen. Niet omdat hij slimmer klonk, maar omdat hij aanwezig was.

Verbindende communicatie is gecentreerd, niet kalm

Hier schuilt een hardnekkig misverstand. Veel mensen denken dat verbindende communicatie of geweldloze communicatie betekent dat je altijd rustig en vriendelijk moet klinken. Dat klopt niet. NVC communicatie vraagt dat je in contact blijft met wat er echt speelt in jou, niet dat je het wegpoetst.

Het verschil tussen gecentreerd en kalm is belangrijk. Kalm is een stemming, die komt en gaat. Gecentreerd is een plek. Je kunt gecentreerd zijn en tegelijk verdrietig, boos, bang of onzeker. Je staat stevig, ook al waait het.

In mijn trajecten in Brugge werk ik daarom vaak eerst aan dat centrum voor we aan taal raken. Want een zin die je zegt vanuit een gecentreerde plek, zelfs een zin vol woede, werkt anders dan dezelfde zin vanuit paniek of onderdrukking. De ander voelt het verschil zonder dat hij weet waarom.

Een kleine oefening die ik veel meegeef: pak een stoel, plant beide voeten op de grond, en voel waar je kont de zitting raakt. Niet meer dan dat. Drie ademhalingen lang. Het lijkt bijna te simpel. Maar het zenuwstelsel heeft deze informatie nodig. Ik ben hier. Ik ga nergens heen.

Drie ankerpunten voor, tijdens en na een lastig gesprek

Wat kan je concreet doen? Dit zijn de drie ankerpunten die ik teams en leidinggevenden meegeef.

Voor het gesprek. Neem drie minuten. Geen mail meer, geen scroll. Ga zitten, voel je voeten, adem een paar keer dieper uit dan in. Stel jezelf de vraag: wat zou ik nodig hebben om dit gesprek goed in te stappen? Niet: wat ga ik zeggen? Dat komt later.

Tijdens het gesprek. Check om de zoveel tijd bij jezelf. Waar voel ik mijn lichaam? Wat doet mijn adem? Als je merkt dat je naar boven in je borst ademt, leg dan even een voet stevig op de grond. Niemand ziet het. Jij wel. Dat kleine gebaar is soms voldoende om terug te komen bij jezelf.

Na het gesprek. Ga niet meteen door naar de volgende meeting. Neem twee minuten om te landen. Wat is er gezegd? Wat is er niet gezegd? Hoe voel ik me nu? Dit is geen luxe, dit is preventie. Zonder dat soort landingsmomenten stapelen spanningen zich op, en die komen er ergens uit, vaak in het verkeerde gesprek.

Wat valt op aan deze drie ankerpunten? Ze kosten bij elkaar tien minuten. Geen cursus van twee dagen, geen nieuw framework om uit het hoofd te leren. Wat ik merk bij mensen die dit consequent toepassen, is dat hun gesprekken na een paar weken anders klinken. Niet perfect, wel echter. Ze horen zichzelf vaker zeggen wat ze willen zeggen, en minder vaak wat hun spanning wilde zeggen.

Voor meer over die tussenlaag, hoe je rustig blijft onder druk, schreef ik eerder over kalmte als geheim wapen op de werkvloer.

Verwacht geen nette afloop

Pichardo en Douthirt-Cohen hameren op iets wat in onze werkcultuur moeilijk te accepteren is: expect and accept a lack of closure. Verwacht dat veel moeilijke gesprekken niet eindigen met een vastgelegde conclusie. En dat dat oke is.

We zijn gewend aan vergaderingen die eindigen met actiepunten en vinkjes. Bij gesprekken over hoe we samenwerken, wat kwetst, wat mist, hoe macht verdeeld zit, werkt dat niet. Die gesprekken zijn eerder een stroom dan een deal. Je doet een stukje werk. Je laat het bezinken. Je komt erop terug.

Dat vraagt iets van je geduld. En van je moed, want sommige onderwerpen komen niet in een gesprek af. De vraag is niet: hebben we dit opgelost? Maar: zijn we in contact gebleven? Als het antwoord daarop ja is, is er al veel gebeurd.

Voor teams die deze laag willen verdiepen, biedt een teamtraject of een VC-scan vaak de ruimte om deze gesprekken te leren voeren, met begeleiding erbij zodat niemand er alleen voor staat.

Een kleine test voor deze week

Probeer het eens uit. Niet in een groot gesprek, maar in een kleine. Voor je een mail beantwoordt die je irriteert, stop. Leg je handen vlak op tafel. Voel de hardheid van het blad. Drie adems.

Merk op wat er gebeurt. Misschien wordt de irritatie niet minder. Misschien zie je er juist helderder doorheen, en schrijf je iets anders dan de zin die in je hoofd zat.

Wil je dit met een team of een groep collega’s verdiepen? In Brugge organiseer ik regelmatig trainingen rond verbindende communicatie, waarbij we niet alleen met taal maar ook met het lichaam aan de slag gaan. Plan een kennismakingsgesprek en we kijken samen wat past.

Gebaseerd op: Kelly Rafferty, Who Are You in Conflict?, een gesprek met Jazmin Pichardo en Beth Douthirt-Cohen in Greater Good Magazine (30 maart 2026).